Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

193. Stary Ratusz, Targ Rybny i Willa Bayer

Kolejno:

Stary Ratusz. Ratusz został zbudowany w XIV wieku i był siedzibą władz miejskich do 1915 roku. W 2003 roku z okazji 650-lecia miasta budynek przeszedł kapitalny remont. W szczycie wschodnim znajduje się triada portalowo-okienna. Środkowy portal z podwójnym gotyckim oślim grzbietem i pojedynczym łukiem odcinkowym to dawne wejście na parter ratusza. Drzwi po prawej stronie prowadziły do klatki schodowej na piętro, a lewe okno doświetlało halę targową. Mozaika zegara słonecznego została wykonana w 1966 roku.

Dom Gazety Olsztyńskiej.  Dom istnieje od 1992 r. i jest siedzibą muzeum. Od 1920 do 1939 r. w budynku mieściła się redakcja i drukarnia jedynej na Warmii polskiej gazety. Muzeum gromadzi zbiory dotyczące historii Warmii oraz Olsztyna.

Targ Rybny. Targ powstał w miejscu wolnej przestrzeni graniczącej z murami miejskimi na obszarze rozszerzonej lokacji miasta. Nazwa Targ Rybny (Fisch Markt) pojawia się w planach z początkiem XIX stulecia.
Po II wojnie światowej zburzono większość zniszczonych budynków stojących przy placu. Nazwę przemianowano wtedy na cześć gen. Karola Świerczewskiego „Waltera”. Mieszkańcy Olsztyna nadali mu potoczną nazwę Karolek. W latach 60. XX wieku zabetonowano plac, a wokoło ustawiono latarnie uliczne i ławki. Z początkiem lat 90. nazwa placu została z powrotem zmieniona na nazwę Targ Rybny. Postanowiono też odbudować kamienice stylizowane na zabudowę przedwojenną. W okolicy znajduje się Dom Gazety Olsztyńskiej i pomnik św. Jakuba, patrona Olsztyna.

Willa Bayer. Plac Franklina Roosevelta w czasach Prus Wschodnich pełnił funkcję handlową i nazywany był Pferd-Markd (Targ Koński). W latach 1894-1896 powstała tu niewielka budowla nazwana Willą Bayer. Jej projektant jest nieznany. Obiekt został wybudowany w stylu eklektycznym, z mieszanką neorenesansu francuskiego i klimatu architektury rosyjskiej. Po II wojnie światowej w budynku mieściło się Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, Instytut Filologii Polskiej WSP, a dziś bank, który obiekt wyremontował.

Dodatkowo lustrzana rzeźba na placu Jana Pawła II oraz wieża kościoła ewangelicko-augsburskiego.

192. Cmentarz św. Józefa

Cmentarz został założony w 1904 r. pomiędzy drogą do Starkowa (obecnie ul. Rataja) a ul. Wadąską (obecnie ul. Jagiellońska) w Olsztynie. W latach 1912-1913 w bezpośrednim sąsiedztwie cmentarza wybudowano kościół pod wezwaniem św. Józefa. Do 1924 r. cmentarz formalnie należał do parafii św. Jakuba, następnie do parafii św. Józefa. W 1921 r. wybudowana została kaplica cmentarna, która spłonęła w 1996.
Cmentarz został zamknięty w 1962, a od roku 1984 znajduje się w rejestrze cmentarzy zabytkowych.
To nekropolia charakterystyczna dla tzw. Ziem Odzyskanych. Najpierw grzebano tu miejscową ludność pochodzenia niemieckiego oraz polskiego, potem napływową m.in. z Kresów. Nazwiska typowo niemieckie sąsiadują więc z polskimi. Istotnym elementem tych przedwojennych nagrobków było to, że na inskrypcjach dopisywano zawód zmarłego, informowano, czym się zajmował za życia, np. Kaufman (kupiec), Zugführer (maszynista).

191. Filharmonia

Filharmonia Warmińsko-Mazurska im. Feliksa Nowowiejskiego w Olsztynie

190. Olsztyński Zlot Miłośników Pojazdów PRL

Nic bez powodu. Tak myślę. Coraz częściej wracam do minionego wieku i okresu peerelu. Wbrew pozorom to były dobre czasy. I niech nikt nie zaprzecza. Dziś zamiast architektury murowanej, konstrukcyjne cacka z blachy lub plastiku. To Zlot Miłośników Pojazdów PRL. W imprezie wzięły udział prawie wszystkie popularne auta z minionej epoki. Można było zobaczyć m.in. syreny, wartburgi, polonezy, fiaty, warszawy, trabanty, skody, milicyjną nysę, a nawet zabytkowe już motocykle. W sumie 35 samochodów i około 10 motocykli. Był też tarpan, model 239, rocznik 1987, z silnikiem Diesla, który na pakę może wziąć 700 kg ładunku oraz żuk, którego zapach doskonale pamiętam z dzieciństwa.
Ja skupiłem się na detalach. Są po prostu piękne.

188. Architektura PRL-u, cz. 2

- Jest taka teoria prof. Bohdana Jałowieckiego, który napisał, że w 2013 roku zacznie się degradacja bloków wybudowanych w czasach Polski Ludowej. Bloki, które z jednej strony oszpeciły przestrzeń wielu polskich miast, z drugiej dały "własny kąt" tysiącom gnieżdżących się wcześniej "na kupie" Polaków. - To dobra architektura, chociaż uważana za peerelowski koszmar. Zresztą bez kontekstu historycznego nie da się jej zrozumieć. Trzeba wiedzieć, że architekci w tamtej epoce mieli gigantyczne ograniczenia materiałów, że np. małe mieszkania nie są winą architektów, ale ustaleń polityków, którzy tworzyli takie normatywy - mówił w Programie 4 PR Filip Springer, autor publikacji Źle urodzone.
- 1 -
- 2 -
- 3 -
- 4 -
- 5 -
- 6 -
- 7 -
- 8 -
- 9 -
- 10 -
- 11 -
1 - rzeźba Gimnastycy Ryszarda Wachowskiego przed halą Urania w Olsztynie, rok 1979.  
2 - hala widowiskowo-sportowa, rok 1978.   
3 - wieżowiec NBP i plac Solidarności, róg Piłsudskiego i Głowackiego.  
4, 5 - dworzec Olsztyn Główny, rok 1971. Architektura budynku na owe czasy była nowoczesna i dorównywała sztandarowej inwestycji tamtych lat Warszawie Centralnej. Rozległa hala kasowa o powierzchni ok. 1000 m2, połączenie z dworcem PKS, antresola. Na pierwszym piętrze znajdował się bar WARS, na parterze poczekalnia. Aluminiowa stolarka, podwójne szyby, nawiewowe ogrzewanie, pod holem schron. Dziś niestety to nie najlepsza wizytówka stolicy regionu. *
6 - rzeźba Kantata Ryszarda Wachowskiego przy szkole muzycznej.  
7 - Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińskiej i Mazurskiej, popularne Szubienice autorstwa Xawerego Dunikowskiego, rok 1954.  
8 - pawilony handlowe przy al. Piłsudskiego powstałe z okazji Centralnych Dożynek, rok 1978. Po obchodach miały być rozebrane.
9 - pomnik poświęcony Bogumiłowi Lince powstał wraz z parkiem, który założono w miejscu dawnego cmentarza ewangelickiego przy obecnej ulicy Wojska Polskiego, rok 1973. 
10, 11 - budynek przy ul. Szrajbera 11. W szarych murach w stylu socrealizmu ulokowała się PZPR (najpierw komitet wojewódzki, potem powiatowy) oraz redakcja (1958-1970) Głosu Olsztyńskiego. Po zwinięciu sztandaru PZPR budynek trafił w ręce Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Dziś należy do uniwersytetu.
Dworzec Główny w Olsztynie, lata 70. XX w. Fotografie z książki Dworzec PKP i PKS w Olsztynie.

187. Architektura PRL-u, cz. 1

To budynki, które dziś wydają nam się brzydkie, są często zaniedbane a niegdyś były wzorcami architektury. Czyżby czekały na lepsze czasy? To domy, urzędy, biurowce, szkoły, hale, pomniki i place. W każdym mieście jest ich pełno, mijamy je codziennie. Sami musicie ocenić, czy to obiekty zasługujące na podziw i uznanie, czy ohydne komunistyczne kontenery, które należy zrównać z ziemią? Ja nie będę narzekał. W powakacyjnych wpisach zapraszam na spacer po olsztyńskiej architekturze PRL-u.

1, 2 - hala widowiskowo-sportowa i okolica, rok 1978.
3, 4 - kryta pływalnia przy ul. Głowackiego, rok 1967.
5, 9 - bloki z wielkiej płyty.
6, 7 - planetarium lotów kosmicznych i sala BWA, rok 1973.
8 - dawna siedziba KW PZPR, rok 1954 - pierwsze skrzydło.
10 - dzielnica Zatorze, a w oddali osiedle Pojezierze i wieżowce z lat 70.
Zbigniew Herbert, Architektura

Nad łukiem lekkim - 
brwią z kamienia

na ściany
niezmąconym czole

w oknach radosnych i otwartych
gdzie twarze zamiast pelargonii

gdzie prostokąty bardzo ścisłe
obok marzącej perspektywy

gdzie ornamentem obudzony
strumień na cichym polu płaszczyzn

gdzie ruch z bezruchem linia z krzykiem
niepewność drżąca prosta jasność

    ty jesteś tam
    architekturo
    sztuko z fantazji i kamienia

    tam jesteś piękno zamieszkałe
    nad łukiem lekkim
    jak westchnienie

    na ścianie
    bladej wysokością

    i w oknie
    szybą załzawionym

wygnaniec kształtów oczywistych
głoszę twój taniec nieruchomy